В заголовках  В тексте
Сишәмбе, 10 Гыйнвар 2017 09:44

Kinoprokatqa tatar filmnarın almıylar...

Tatar tamaşaçısı üzebezneñ filmnarnı zarığıp kötä. Üzeñneke tansıq disäk tä, baqtıñ isä, respublikanıñ kommertsiä kinoteatrları citäkçeläre tatar telendäge filmnarnı alırğa bik atlığıp tormıy ikän.


Respublikabıznıñ tanılğan kinorejisserı, pedagog Aleksey Barıkin änä şulay dip belderä:

– Tatar millätennän bulsalar da, üzläre millät öçen can atıp yäşäsälär dä, kinoteatr direktorları milli filmnarnı almaw yağında. Tatarça kinoğa yartı auditoriäbez kilmi. Çönki tatarlarnıñ şaqtıyı üz ana telendä aralaşmıy, anı belmi... Üz telendä aralaşqannarı da tatarça kino qararğa aşqınıp tormıy, dip añlatalar.

İsegezgä töşerep uzabız: Aleksey Barıkinnıñ «Semeynıyı xlopotı» filmı uzğan yıl berençe tapqır prokatqa çıqtı. Ul – Tatarstanda töşerelgän filmnar arasında respublika kinoteatrlarında kürsätelä başlağan berençe kartina.

– «Semeynıyı xlopotı» filmına da tamaşaçını cälep itüe ciñel bulmadı, – di A.Barıkin. – Şulay da, ärenläp cıya aldıq. Başlanğıç çorda az kildelär, annarı – kübräk, öçençe üikendta tağın da kübräk buldı. «Sarafan radiosı»nıñ da faydasın kürdek...

Rejisser bu urında yaqutlarnı telgä alıp uzdı. Alarda, mäsälän, berençe milli film 2003 yılda töşerelsä dä, fäqät 2006 yılda ğına üzen aqlıy, yağni kerem kiterä başlağan. Belgeçlärebez Tatarstanda bu däwer cähäträk uzar, dip ömetlänä.

Prokat turında fiker yörtkändä reklamanıñ da töp qoral buluın istän çığarmasqa kiräk. Bu oçraqta «Aq çäçäklär» filmın misal itep kiterergä mömkin. Urtaqul eşlängän kino bulsa da, Tatarstan xalqı kartinanı yaratıp qabul itte. Anıñ turında küplär belä. Ä menä küptän tügel genä «Tatarstan-Yaña ğasır» qanalında kürsätelgän «Tapşırılmağan xatlar» filmı xaqında alay dip äytep bulmıy, çönki reklama citmäde... Şulay uq milli proyektlarğa Rossiä kino «yoldız»ların cälep itü dä üz näticäsen birergä mömkin.

Vladimir BATRAQOV, «Tatarkino» oyışması citäkçese:

– Bezdä xosusıy kinoteatrlar çit il filmnarın ğına kürsätergä yarata. Şuña kürä Kino fondı xosusıy kinoteatrlar açu üzen aqlamıy torğan keçeräk şähärlärne kino zalına tienderü eşenä alındı. Bügenge zaman keşeseneñ naçar ekranlı, naçar apparaturalı zalğa kiläse kilmi şul. Barlıq şartları da tudırılğan, uñaylı känäfi, yaxşı apparaturadan kino tamaşa qılu härkemneñ dä küñelenä xuş kilä. 18 munitsipal' rayon üzägendä Kino fondı yärdäme belän kino zalları açıldı.

Respublikada statsionar kino zalları bulmağan rayonnar da bar, alarnı da çittä qaldırmasqa tırışalar. Bu üzäklärgä «Tatarkino» oyışması kartinalarnı üze alıp kilä. Üz milli kinoların kürsätüneñ uñışlı misalları da yuq tügel. Bu cähättän Frantsiäne telgä alırğa mömkin. Biredä çit il filmnarına kvotalar kertelep, üz kartinaları 40 protsentnı täşkil itä ikän.

 


2016 yılda Tatarstanda, şul isäptän klublarda, awıl Mädäniät yortlarında 686 film kürsätelgän (81yı – yaña äsärlär). Şunıñ 408yı – Rossiä produktsiäse. Şulardan 16 million sum tiräse aqça cıyılğan.



Rossiädä Kino yılı uzıp ta kitte. Tatarstan kinosı öçen dä 2016 yıl şaqtıy näticäle buldı. Härxäldä, respublikabız kinematoğrafistları qänäğät qalğan. 2016 yılda kino tarmağına 131 973 000 sum aqça totılğan. Şunıñ 49 954 000 sumı – federal' büdjettan. Soñğı distä yıl eçendä Tatarstannıñ kino sänğäte turında fiker alışular yışaydı. Bu ölkädä üz kadrlarıbız da äzerlänä başladı. Kino töşerüneñ qatlawlı protsess ikänen küplärebez añlıy. Şulay da, vizual' sänğät ölkäsendäge problemalar monıñ belän genä tögällänmi äle...



Kinoprokat, kino kürsätü, kadrlar äzerläw sisteması – bolarnıñ barısı da caylaw-köyläwne taläp itä. Respublika citäkçelege, älege uñaydan törle programmalarnı ğämälgä aşırıp, bu ölkädä üz süzen äytä kilä. Tatarstannıñ kino çeltäre 42 munitsipal' kino oyışmasınnan ğibarät. Rayonnarda 29 kinoteatr eşli, şularnıñ berse – däwlät kinoteatrı, cidese – munitsipal', 21yı – xosusıy. 38 kino zalı ğämäldä, şunıñ ikese – däwlätneke, 36sı – munitsipal' qaramaqta.




Güzäl ŞÄRİPOVA, Tatarstan mädäniät ministrı urınbasarı:

– Awıllarğa alıp çığu öçen, 27 küçmä kino kürsätü caylanması da bar. Munitsipal' rayonnarnıñ şaqtıyında daimi räweştä kino sänğäte belän tanışıp baru mömkinlege tudırılğan. Uzğan yıl Tatarstan Mädäniät ministrlığı kinematoğrafiä ölkäsendäge proyektlarnı tormışqa aşıru öçen 8,2 million sum subsidiä bülep birgän ide. Şul aqçağa dürt – dokumental', öç – qısqa metrajlı häm ber tulı metrajlı näfis film äzerlände. Älege kartinalar tizdän tamaşaçı xökemenä tapşırılaçaq.

Ä 2016 yılda Tatarstanda barlığı 11 film töşerelde. Bıyıl bez alarnıñ premyeraların kürä alaçaqbız. Şunısın da iskärtep uzıyq: Kino yılında «Kinoteatrda – teatr» isemle yaña proyektqa nigez salındı. Arça häm Täteş munitsipal' rayonnarı kinoteatrlarında Qazan yäş tamaşaçılar teatrınıñ «Näni prints» spektakle premyerasınıñ onlayn translätsiäsen küplär yaratıp qabul itte. Bu başlanğıç respublikabızda kiñ qolaç alır digän ömet zur. Kiläçäktä ul kinoteatrlar arqılı ğına tügel, ä awıl klubları belän dä ğämälgä aşırılır digän ışanıç bar. Dimäk, premyeralar belän üz awılıñnan çıqmıy ğına da tanışıp barırğa mömkin bulaçaq digän süz.

Respublikabızda 100 meñgä yaqın keşe yäşägän şähärlärdä kinoteatrlar buldıru buyınça federal' proyekt uñışlı ğına eşläp kitte (Rossiädä bu programma nigezendä 87 kinoteatr zamança texnika häm yaña cihaz belän bayıtıldı, şularnıñ 10sı – Tatarstannıqı). Respublikadağı şundıy un kinoteatrnıñ dürtese Ägerce, Täteş, Mamadış häm Mendeleyevskida barlıqqa kilde. Aldağı yazmalarda xäbär itelgänçä, Mamadış, Zäy häm Leninoğorsk xalqı da yaña kinoteatrlı bulu bäxetenä ireşä. Şulay uq Alekseyıvsk, Quqmara häm Möslimdäge yaña kino zalları bıyıl berençe tamaşaçıların qabul itäçäk.

Mädäniät ministrı urınbasarı Ğ.Şäripova äytüençä, 500 meñgä yaqın keşe yäşägän toraq punktlarda kino kürsätü öçen şartlar buldıru konkursında 8 munitsipal' berämlek ciñüçe dip tabılğan. Alar federal' qaznadan 5är million sum aqça alaçaq häm 2017 yıl däwamında kino zalların tulısınça cihazlandırırğa niätlilär. Bu urında şunısın da iskärtep uzarğa kiräk: bäygeneñ şartları buyınça, mondıy kinoteatrlarda kürsätelä torğan filmnarnıñ 50 protsentı Rossiädä töşerelgän kartinalar buluı mäcbüri...

Şunısı quanıçlı: respublikabızda filmnar törle janrlarda töşerelä başladı.Tizdän kino sänğäten yaratuçılar Qayum Nasıyri äsärlärenä nigezlänep eşlängän, trüqlar, kompyüter effektları belän bayıtılğan kartina tamaşa qıla alaçaq. Avtorlar bilgeläp uzğança, tatar blokbasterı «Su anası» dip atala. Tatarstan Prezidentı yärdämendä töşerelgän filmda töp geroylar – balalar. Ä boyevik janrındağı «Razoblaçennıy» kartinası interaktiv buluı belän dä üzenä cälep itär. Monnan tış, «Teatr xıyalı», «Aysılu», «Qapqa», «Quqmara yegetläre», «Çuma», «Uspex Azata Ğaynutdinova», «Ob istorii Tatarstanskoğo kinematoğrafa, proşloyı i buduşçie», «Qotrağ-Qubrat ulı» filmnarı üz tamaşaçısın kötä.



Üz tiräsendä küp serlär saqlağan «Bayğal» (rejisserı – İldar Yağfärov, büdjetı – 2 million sum) filmın da bıyıl tamaşa qıla alaçaqbız. Ğomumän, bıyılğı proyektlarda Salawat Yüzeyev, Nikolay Morozov, Röstäm Räşitov, Färit Däwlätşin, İldar Yağfärov, İlşat Räximbay, Sergey Kiatrov aktivlıq kürsätä.


Mörşidä QIYAMOVA

Yazmanı bäyalägez
(0 tavışlar)
Ukılgan 100 märtäbä Soñgı üzgärtü Сишәмбе, 10 Гыйнвар 2017 13:49
Fiker kaldırırga

Kiräkle mäglümat (*) kertügezgä inanıgız (
HTML-kodlar tıelgan)


Татар-информ яңалыклар

  • БАРЛЫК ХӘБӘРЛӘР
  • ТАТАРСТАН
  • РОССИЯ

Latin imlasına küçerüçe programma avtorı – N.Timerğäliev